20 Ιουνίου 2019 | Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων

20 Ιουνίου 2019 | Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων

31 άτομα κάθε λεπτό εκτοπίζονται με τη βία από το σπίτι τους

39.5 χιλιάδες εκτοπισμένοι κατέφτασαν στην Ελλάδα μόνο το 2018 από θάλασσα και 18 χιλιάδες μέσω των ελληνοτουρκικών χερσαίων συνόρων

70.8 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως βρίσκονται βίαια εκτοπισμένοι, εκ των οποίων 25.4 εκατομμύρια είναι πρόσφυγες

Ποιος καλείται πρόσφυγας;

Σύμφωνα με τη Σύμβαση του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, ως πρόσφυγας ορίζεται στον νόμο κάθε άνθρωπος που βρίσκεται εκτός του κράτους, του οποίου είναι πολίτης, εξαιτίας δικαιολογημένου φόβου ότι εκεί θα υποστεί διωγμούς για λόγους φυλής, θρησκείας, εθνικότητας, πολιτικών απόψεων ή ιδιότητας μέλους μιας συγκεκριμένης κοινωνικής ομάδας. Επιπλέον, του είναι αδύνατο να εξασφαλίσει προστασία από την χώρα του ή εξαιτίας του φόβου αυτού, δεν επιθυμεί να τεθεί υπό την προστασία αυτής της χώρας.

Δικαιώματα των προσφύγων

Σύμφωνα με το άρθρο 14 της Οικουμενικής Διακήρυξης των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων “Ο καθένας έχει το δικαίωμα να αναζητήσει και να απολαύσει σε άλλες χώρες την ελευθερία από τις διώξεις”.

Οι πρόσφυγες, λοιπόν, όπως όλοι οι άνθρωποι, δικαιούνται να απολαμβάνουν τα βασικά ανθρώπινα δικαιώματα. Η ιδιαίτερη κατάσταση στην οποία βρίσκονται, όμως, συνεπάγεται ένα φάσμα δικαιωμάτων πέραν των βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Κάθε πρόσφυγας προστατεύεται από το Διεθνές Δίκαιο από μια εξαναγκαστική επιστροφή στην χώρα καταγωγής του (δικαίωμα στην προστασία κατά της επαναπροώθησης) σε περίπτωση κινδύνου. Αυτό σημαίνει ότι η χώρα η οποία θα τον υποδεχθεί δεν μπορεί να τον απελάσει, πόσο μάλλον είναι υποχρεωμένη να του παρέχει προστασία.

Μόλις ξεφύγουν από ένα καθεστώς δίωξης, έχουν το δικαίωμα να ζητήσουν άσυλο από την χώρα υποδοχής τους, το οποίο πέρα από τη διασφάλιση του δικαιώματος της ζωής και της ασφάλειας, πρέπει να καλύπτει όλες τις πτυχές τυχόν παραβιάσεων βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων τους.

Κάθε πρόσφυγας δικαιούται να αντιμετωπίζεται με ανθρωπιά υπό την ομπρέλα του ασύλου. Δεδομένου ότι, κατά γενικό κανόνα, τα δικαιώματα που αναγνωρίζονται από το διεθνές δίκαιο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ισχύουν για όλους, συμπεριλαμβανομένων των προσφύγων, οι τελευταίοι δικαιούνται σεβασμού και προστασίας των βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ελευθεριών τους, ακριβώς όπως τους υπηκόους του κράτους υποδοχής τους, επειδή ως αλλοδαποί στη χώρα ασύλου είναι πιο ευάλωτοι σε διακρίσεις. (Δικαίωμα στην ισότητα και την μη διάκριση)

Δεδομένου ότι το δικαίωμα στην ζωή είναι ένα δικαίωμα που δεν μπορεί να παρεκκλίνει, οι πρόσφυγες προστατεύονται από την αυθαίρετη στέρηση της ζωής. Οι πρόσφυγες όπως και άλλα πρόσωπα δικαιούνται να αντιμετωπίζονται με ανθρωπιά και σεβασμό για την εγγενή αξιοπρέπεια του ανθρώπου, όταν κρατούνται σε φυλακές, νοσοκομεία, στρατόπεδα κράτησης ή σωφρονιστικά ιδρύματα. Είναι καθήκον του κράτους να παρέχει προστασία σε όλους, μέσω νομοθετικών και άλλων μέτρων. (Δικαίωμα στη ζωή και την προσωπική ασφάλεια)

Η Συμφωνία ΕΕ – Τουρκίας και πώς παραβιάζει τα Ανθρώπινα Δικαιώματα

Η συμφωνία ΕΕ – Τουρκίας υπογράφηκε τον Μάρτιο του 2016 και στόχος της ήταν να σταματήσει τις ροές προσφύγων, αιτούντων ασύλου και μεταναστών από την Τουρκία προς την Ελλάδα, επιστρέφοντας την πλειοψηφία τους στην Τουρκία.

Σύμφωνα με την ανωτέρω Συμφωνία, η οποία τέθηκε σε ισχύ προσωρινά, δίνεται η δυνατότητα επανεγκατάστασης μόνο σε Σύριους πρόσφυγες σε ασφαλείς χώρες, ενώ υπάρχουν κι άλλοι προσφυγικοί πληθυσμοί που χρήζουν διεθνούς προστασίας. Έπειτα, αυτή η Συμφωνία βασίζεται στο αυθαίρετο αξίωμα ότι η Τουρκία είναι ασφαλής χώρα για να φιλοξενήσει προσφυγικούς πληθυσμούς, παρά το γεγονός ότι αρνείται να τους αναγνωρίσει την ιδιότητα του πρόσφυγα, με όσα αυτή συνεπάγεται. Η Τουρκία έχει επιστρέψει αιτούντες άσυλο και πρόσφυγες σε χώρες επικίνδυνες για παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως είναι η Συρία, το Ιράκ και το Αφγανιστάν, καταπατώντας το δικαίωμα τους για διεθνή προστασία. Τέλος, το γεγονός ότι οι αιτήσεις ασύλου πρέπει να αξιολογούνται από την Ελλάδα, έχει οδηγήσει στην καταναγκαστική παραμονή – εγκλωβισμό των αιτούντων ασύλου στα ελληνικά νησιά. Αυτό, σε συνδυασμό με την απουσία κατάλληλων υποδομών, τόσο για την φιλοξενία όσο και για την αξιολόγηση των αιτήσεων σε εύλογο χρονικό διάστημα, οδήγησε σε παραμονή 15.000 ανθρώπων σε απάνθρωπες συνθήκες διαβίωσης, με περισσότερους από τους μισούς να είναι γυναίκες και παιδιά. Οι προσφυγικές υποθέσεις για κανέναν λόγο δεν θα έπρεπε να στηρίζονται σε μια συμφωνία, αλλά στην ιδιαιτερότητα της κάθε περίπτωσης και την μέριμνα που χρήζει καθεμιά!

Πρόσφυγες στην Ελλάδα και τον Κόσμο

Αυτή τη στιγμή βρισκόμαστε σε επίπεδα ρεκόρ στα Παγκόσμια Επίπεδα εκτοπισμένων ατόμων. Εκ των 68.5 εκατομμυρίων εκτοπισμένων αυτή τη στιγμή, 25.4 εκατομμύρια είναι πρόσφυγες, 40 εκατομμύρια είναι εσωτερικά εκτοπισμένοι και 3.1 εκατομμύρια αιτούντες άσυλο. 57% των προσφύγων προέρχονται μόνο από το Νότιο Σουδάν, το Αφγανιστάν και τη Συρία. Περισσότερα από 10 εκατομμύρια άνθρωποι αυτοί τη στιγμή θεωρούνται stateless (χωρίς κράτος), ενώ 44.400 άτομα κάθε μέρα αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους, εξαιτίας βίας ή καταδίωξης.

Στην Ελλάδα που ο προσφυγικός πληθυσμός ανέρχεται σε άνω των 50.000 αυτή τη στιγμή, έχουν φτάσει ήδη άλλες 15.6 χιλιάδες μόνο το 2019. Την τελευταία εβδομάδα αποβιβάστηκαν σε Λέσβο, Δωδεκάνησα και Σάμο 867 άτομα ακόμα, με τη συντριπτική πλειοψηφία να φτάνουν από το Αφγανιστάν. Και ενώ ο αριθμός των αιτήσεων ασύλου στην ΕΕ έχει μειωθεί κατα 10%, η Ελλάδα βρίσκεται στην 3η θέση με τις περισσότερες αιτήσεις ασύλου για το 2018 μετά τη Γερμανία και τη Γαλλία.

Σήμερα, περίπου 12.000 άνθρωποι εξακολουθούν να ζουν σε ανεπαρκείς συνθήκες σε κέντρα υποδοχής και ταυτοποίησης που έχουν κατασκευαστεί για μέγιστη χωρητικότητα του μισού από αυτόν τον πληθυσμό: αναγκάζονται και κοιμούνται σε μη θερμαινόμενες σκηνές ή υπερπλήρη κοντέινερ με περιορισμένη πρόσβαση σε τρεχούμενο νερό και ηλεκτρικό ρεύμα, συχνά εκτεθειμένοι σε συνεχιζόμενη βία, παρενόχληση και εκμετάλλευση, εν μέσω μεγάλων εντάσεων, έλλειψης ασφάλειας και ελάχιστης προστασίας.

Πρόσφυγες και Πρόσβαση στην Υγεία

Όπως ορίζεται στο Σύνταγμα του ΠΟΥ του 1948, είναι δικαίωμα όλων να απολαμβάνουν το υψηλότερο δυνατό επίπεδο φυσικής και ψυχικής υγείας. Υπάρχουν επικυρωμένα διεθνή πρότυπα προστασίας των δικαιωμάτων των μεταναστών και των προσφύγων, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματός τους για την υγεία, ενώ η ισχύουσα ελληνική νομοθεσία ορίζει επίσης ξεκάθαρα το δικαίωμα των προσφύγων για δωρεάν πρόσβαση στο Εθνικό Σύστημα Υγείας και την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. Στην πράξη ωστόσο, η πρόσβαση των προσφύγων στο ΕΣΥ δεν είναι τόσο απλή λόγω γραφειοκρατικών διαδικασιών, έλλειψης πόρων και κρατικής μέριμνας, ιδιαιτεροτήτων των πληθυσμών αυτών, καθώς και απουσίας μιας στρατηγικής για την ομαλή ένταξη τους στο ΕΣΥ, που δυσχεραίνει περαιτέρω την κατάσταση, αποκλείοντας τους εν τέλει από τα απαραίτητα μέσα ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης.

Οι πιο συχνές ασθένειες που έχουν να αντιμετωπίσουν οι Πρόσφυγες, έτσι όπως φάνηκε από αναφορές των Γιατρών του Κόσμου στην Ελλάδα, είναι οι λοιμώξεις του αναπνευστικού (25%), ορθοπεδικά (13%) και δερματολογικά προβλήματα (13%). Παρ’ όλα αυτα, δεν μπορούμε να αγνοήσουμε τις ψυχολογικές διαταραχές, που, ενώ είναι οι λιγότερο μελετημένες, αποτελούν το πιο συχνό πρόβλημα υγείας στους πληθυσμούς που έρχονται αντιμέτωποι με τον πόλεμο και τον θάνατο.

Σύμφωνα με έρευνα που διεξήχθη από την ιατρική σχολή του πανεπιστημίου Θεσσαλίας, σε συνεργασία με το Τμήμα Διεθνών Επιχειρήσεων του Κολλεγίου Perrotis στην Θεσσαλονίκη και του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου της Βέρνη και στοιχείων που έδωσαν στην δημοσιότητα οι Γιατροί χωρίς Σύνορα:

  • το 92% των προσφύγων από την Συρία διαγνωστικέ με μετατραυματική διαταραχή άγχους (PTSD)
  • το 78% των προσφύγων ανέφερε ότι έχει υποστεί τουλάχιστον ένα περιστατικό σεξουαλικής ή σωματικής βίας

Η βίαια εκτόπιση από τα σπίτια τους έχει άμεσα αρνητική επίπτωση στη σφαίρα της Ψυχικής τους Υγείας. Οι εκτοπισμένοι πληθυσμοί στη χώρα υποδοχής τους, συχνά έρχονται αντιμέτωποι και με άλλους επιβαρυντικούς παράγοντες, όπως οι διακρίσεις, οι κακές συνθήκες διαβίωσης, η απομόνωση. Παρ’ όλο που αποτελούν ευάλωτη κοινωνική ομάδα, συνήθως η πρόσβασή τους στις Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας είναι περιορισμένη. Η παροχή ψυχοκοινωνικής στήριξης και φροντίδας ψυχικής υγείας, έχει φανεί πως μπορεί να συμβάλλει σημαντικά στην βελτίωση της ψυχοκοινωνικής ευεξίας, της ψυχικής υγείας και την λειτουργικότητα των εκτοπισμένων ατόμων στις καινούριες τους κοινωνίες.

Πρόσφυγες και Φοιτητές Ιατρικής

Οι επαγγελματίες υγείας, ως ένα αναπόσπαστο και σεβαστό τμήμα της κοινωνίας, διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην κοινωνική ένταξη των προσφύγων και την υποστήριξη των δικαιωμάτων τους. Είναι επομένως πολύ σημαντικό οι φοιτητές ιατρικής να έχουν επίγνωση της κατάστασης υγείας των προσφύγων στον κόσμο και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων τους, προκειμένου να είναι σε θέση να ασκούν αποτελεσματικότερα το μελλοντικό επάγγελμά τους. Αυτός είναι κι ο λόγος για τον οποίο η Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων είναι μια σημαντική ημέρα υπενθύμισης που γιορτάζεται από τον Τομέα Δράσης των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και της Ειρήνης, και μια καλή ευκαιρία για τους φοιτητές ιατρικής να κάνουν από κοινού προσπάθεια για να προωθήσουν, να προστατεύσουν και να υποστηρίξουν την Υγεία και τα Δικαιώματα των Προσφύγων.

 

Συγγραφή:
Βασιλική Βλαχογιάννη
Τομέας Δράσης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και την Ειρήνη

Πηγές
[1] http://www.unhcr.org/figures-at-a-glance.html
[2] https://weblog.iom.int/myths-facts-and-answers-about-refugees-and-migrants
[3] https://www.amnesty.gr/news/articles/article/22014/prosfyges-aitoyntesoyses-asylo-kai-metanastesstries
[4] https://www.theguardian.com/world/2016/mar/08/eu-turkey-refugee-deal-qa
[5] http://www.msf.org/sites/msf.org/files/one_year_on_from_the_eu-turkey_deal.pdf
[6] https://data2.unhcr.org/en/situations/mediterranean/location/5179
[7] https://www.rescue.org/country/greece
[8] https://drive.google.com/file/d/1kQ3DJv77VHlD-MVRpWKPDo4llpstkHtF/view? fbclid=IwAR3JF31EB26VhXFrB3rqCkiHNbh0mLc45SwFE4kR4ac3kuKLiwOO8Q5VYoU
[9] http://mdmgreece.gr/app/uploads/2016/11/PRESS-RELEASE_Medecins-du-Monde_refugees-program_2016-2.pdf

Συγγραφή: Άννα Ταπανή, Τομέας Δράσης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Ειρήνης