7 Απριλίου | Πάγκοσμια Ημέρα Υγείας

7 Απριλίου | Παγκόσμια Ημέρα Υγείας

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Υγείας που γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 7 Απριλίου και την κρίση Δημόσιας Υγείας που βιώνουμε παγκοσμίως, η ELSA Greece και η HelMSIC αλληλεπιδρούν και συνεργάζονται για να μιλήσουν πολύπλευρα για την Υγεία, την ύψιστη αξία αυτού του δικαιώματος και την κατοχύρωσή του, αλλά και για να τιμήσουν όλο το υγειονομικό προσωπικό που κατά τη διάρκεια της Πανδημίας βρίσκεται στην πρώτη γραμμή αυτής της μάχης. 

Αξίζει, σε αυτό το σημείο, να σημειωθεί πως περίπου το 50% του υγειονομικού προσωπικού παγκοσμίως αποτελούν οι Νοσηλευτές και οι Μαίες και έτσι δικαίως τόσο η Παγκόσμια Ημέρα, όσο και όλο το Έτος 2020 είναι αφιερωμένο από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας στην υποστήριξη, την ενδυνάμωσή τους και την ανάδειξη της αξίας του έργου τους στην επίτευξη των πολιτικών και στρατηγικών υγείας συνολικά. 

Κατά την Πρώτη Παγκόσμια Συνέλευση για την Υγεία το 1948 ελήφθη η απόφαση για την καθιέρωση της 7ης Απριλίου ως Παγκόσμιας Ημέρας Υγείας, σημαδεύοντας με αυτόν τον τρόπο και την ίδρυση του Π.Ο.Υ.. Αποτελεί μία εκ των 8 συνολικά επίσημων παγκοσμίων εκστρατειών σχετικά με την υγεία του Π.Ο.Υ, συνιστώντας, ωστόσο, τη μοναδική ημέρα γενικού ενδιαφέροντος. Ο Π.Ο.Υ. χαρακτηρίζει, στο Προοίμιο του Καταστατικού του, ως υγεία την κατάσταση της πλήρους σωματικής, ψυχικής και κοινωνικής ευεξίας/ευημερίας και όχι μόνο την απουσία ασθένειας ή  αναπηρίας.

Από τότε κι έπειτα, το δικαίωμα στην υγεία έχει συμπεριληφθεί στις περισσότερες διεθνείς συμβάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αρχίζοντας από την, όχι δεσμευτική, Οικουμενική Διακήρυξη Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (Άρθρο 25), τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Άρθρο 35) και σε τουλάχιστον 115 σύγχρονα Συντάγματα σε όλο τον κόσμο, με τις βασικές αρχές της ισότητας και της μη-διάκρισης να έχουν πάντοτε πρωταγωνιστικό ρόλο. 

Συγκεκριμένα, το ίδιο το Σύνταγμα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, ανυψώνει την επίτευξη όσο το δυνατόν υψηλότερου επιπέδου υγείας σε ουσιώδες δικαίωμα κάθε ανθρώπου. Παράλληλα, το Διεθνές Σύμφωνο για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Πολιτιστικά Δικαιώματα, στο άρθρο 12, και η σχετική Επιτροπή αποτελούν, κατά την διεθνή γνώμη, τα βασικά όργανα εξασφάλισης του εν λόγω δικαιώματος. Επιπρόσθετα, τα Ηνωμένα Έθνη μέσω του Ειδικού Εισηγητή επί του θέματος και το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων προσπαθούν να διασαφηνίσουν τυχόν έννοιες γύρω από το δικαίωμα, παρακολουθούν την κατάσταση και συντάσσουν εκθέσεις ανά χώρα και επεμβαίνουν, όπου αυτό θεωρηθεί αναγκαίο.

Η ευθύνη των κρατών, με βάση τα παραπάνω, κινείται σε τρεις άξονες: 

  1. στην υποχρέωση σεβασμού και αποχής από μέτρα που μπορεί να βλάψουν τον πυρήνα του δικαιώματος,
  2. την υποχρέωση λήψης θετικών μέτρων προστασίας από παραβάσεις τρίτων, ιδιωτικών φορέων, και
  3. την υποχρέωση λήψης μέτρων σε διοικητικό και δημοσιονομικό επίπεδο για την εκπλήρωση όσων προβλέπει το δικαίωμα στην υγεία.

Η υγεία, αποτελώντας βασική προϋπόθεση για την ουσιαστική απολαβή πλήθους δικαιωμάτων, κατοχυρώνεται στην ελληνική έννομη τάξη σε έναν εκτεταμένο βαθμό και ιδίως στα άρθρα 21 παρ. 3, 5 παρ. 5, αλλά και 7 παρ. 2 σχετικά με την απαγόρευση των βασανιστηρίων, όπου πέρα από την ίδια την προστασία της υγείας, ενυπάρχει και η υπόδειξη στην Πολιτεία, ώστε η ίδια να λάβει θετικά μέτρα και να μεριμνήσει στην προαγωγή αυτής.

Εξετάζοντας με μεγαλύτερη ακρίβεια την επιρροή του δικαιώματος στην ελληνική έννομη τάξη, σε πρώτη φάση δεν γίνεται παρά να περάσουμε από το άρθρο 2 του Συντάγματος, το οποίο ορίζει πως “Ο σεβασμός και η προστασία της αξίας του ανθρώπου αποτελούν την πρωταρχική υποχρέωση της Πολιτείας”. Σημαντικοί θεωρητικοί του Δικαίου έχουν υποστηρίξει πως η υγεία είναι αρρήκτως συνυφασμένη με την αξιοπρέπεια, καθώς η δεύτερη αφενός την προϋποθέτει και αφετέρου τη νοηματοδοτεί.

Από τα άρθρα του ελληνικού Συντάγματος γίνεται αντιληπτό πως το δικαίωμα στην υγεία είναι ένα κλασικό ατομικό δικαίωμα, του οποίου το περιεχόμενο συνίσταται στην υποχρέωση του κράτους να απέχει από οποιαδήποτε ενέργεια που είναι ικανή να εκθέσει σε κίνδυνο ή και να προσβάλει τη σωματική ή ψυχική υγεία των ανθρώπων ή να περιορίσει την ελευθερία τους να λάβουν αποφάσεις για θέματα που αφορούν την προσωπική τους υγεία. 

Η κοινωνική διάσταση του δικαιώματος, την οποία επισημάναμε λίγο παραπάνω, αποτυπώνεται στο άρθρο 21 παρ. 3 του Συντάγματος, σύμφωνα με το οποίο “Το κράτος μεριμνά για την υγεία των πολιτών”. Η παρούσα συνταγματική επιταγή ανοίγει το δρόμο για την ισότιμη πρόσβαση των πολιτών στους υγειονομικούς μηχανισμούς. Η εν λόγω υποχρέωση του κράτους είναι υποχρέωση μέσου (υποδομών υγείας) και όχι αποτελέσματος. Το κράτος οφείλει να εγγυάται την ισότιμη πρόσβαση σε περίθαλψη υψηλού επιπέδου και όχι την απόλυτη υγεία. Αξίζει να σημειωθεί ότι απαιτείται και η συνεχής εγρήγορση του κρατικού μηχανισμού για την ποιοτική αναβάθμιση αυτών, μέσω της λήψης θετικών μέτρων, όπως πολλές φορές έχουν επισημάνει αρκετές φωνές του Συμβουλίου της Επικρατείας.

Ίσως η σημερινή μέρα είναι η πιο ιδιαίτερη των τελευταίων χρόνων, επαναπροσδιορίζοντας τόσο την αξία της Δημόσιας Υγείας, όσο και την προσφορά όλου του υγειονομικού προσωπικού στην περίθαλψη και την πρόληψη. Γιατροί, νοσηλευτές και μαίες, βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της καταπολέμησης της Πανδημίας του νέου κορωνοϊού, παρέχοντας, με σεβασμό και χωρίς διακρίσεις, θεραπεία και φροντίδα, στηρίζοντας ψυχολογικά τους ασθενείς, τις οικογένειές τους και πιθανούς φορείς, προάγοντας τον κοινωνικό διάλογο με την έκφραση προβληματισμών και προτάσεων και συμμετέχοντας στις έρευνες που διεξάγονται σχετικά με τη χαρτογράφηση και την αντιμετώπιση του ιού. 

Δικαίως, λοιπόν, έχουν χαρακτηριστεί οι Ήρωες της Δημόσιας Υγείας μιας και παρά τις ελλείψεις τόσο σε ανθρώπινο δυναμικό όσο και προστατευτικά μέσα, εργάζονται ακατάπαυστα, πολλές φορές πέραν του καθορισμένου ωραρίου τους, προσπαθώντας να αντεπεξέλθουν στις αυξημένες ανάγκες των ασθενών που έχουν νοσήσει από τον ιό σε συνδυασμό με όλα τα υπόλοιπα περιστατικά που εξακολουθούν να συρρέουν στις δομές υγείας. Πολλοί περιγράφουν νοσοκομεία που μοιάζουν με πεδία μάχης, με το υγειονομικό προσωπικό να είναι εξαντλημένο και φοβισμένο, αλλά και να αισθάνεται άγχος μπροστά στο ενδεχόμενο να έχει μεταδώσει τον ιό στους ασθενείς.

Έτσι, αυτή η κρίση Δημόσιας Υγείας αποδεικνύει αναμφίβολα την αξία του έργου που προσφέρουν οι γιατροί, οι νοσηλευτές και όλο το ανθρώπινο δυναμικό στο χώρο της υγείας και τη σημασία της ουσιαστικής υποστήριξης και επένδυσης εκ μέρους των κρατών στην Υγεία.

Λαμβάνοντας υπόψη όλα αυτά τα δεδομένα, όπως και την ιδιαίτερη θεματική της συγκεκριμένης Παγκόσμιας Ημέρας σχετικά με την υποστήριξη των Νοσηλευτών και Μαιών, κρίνεται απαραίτητη η αναφορά στη σημασία της Διεπαγγελματικής Συνεργασίας (Interprofessional Collaboration) και στους τρόπους ενίσχυσής της μέσα από την Ιατρική Εκπαίδευση. 

Αναλυτικότερα, έχει αποδειχθεί ότι η βελτίωση των συνεργασιών στο χώρο της υγείας (ανάμεσα σε γιατρούς, νοσηλευτές, μαίες, οδοντιάτρους, φαρμακοποιούς, φυσικοθεραπευτές, λογοθεραπευτές, διατροφολόγους, τεχνικούς εργαστηρίων κ.ά) αποτελούν τη στρατηγική – κλειδί για την αναβάθμιση του Συστήματος Υγείας. Κι αυτό γιατί μπορούν να περιοριστούν ανεπιθύμητες παρενέργειες φαρμάκων και ιατρικά λάθη, να ρυθμίζονται καλύτερα τα φαρμακευτικά σχήματα και να επιτυγχάνεται η συμμόρφωση του ασθενούς, να εντοπίζονται έγκαιρα υποκείμενα νοσήματα και οι ασθενείς να παραπέμπονται στους κατάλληλους επαγγελματίες υγείας. Την ίδια στιγμή, για το ίδιο το υγειονομικό προσωπικό αυξάνεται η επαγγελματική ικανοποίηση και το αίσθημα ομάδας και περιορίζεται το άγχος και η έλλειψη συντονισμού.

Έτσι, η ανάγκη ένταξης του Interprofessional Collaboration στο Πρόγραμμα Σπουδών των Ιατρικών Σχολών γίνεται όλο και πιο επιτακτική. Μελέτες έχουν δείξει ότι η εξοικείωση των φοιτητών ιατρικής ήδη από τα πρώτα χρόνια των σπουδών τους με τη διεπαγγελματική εκπαίδευση και συνεργασία, ενθαρρύνει την καλύτερη και ουσιαστικότερη επικοινωνία ανάμεσα στους επαγγελματίες υγείας μελλοντικά και τη θετική ανταπόκρισή τους σε σχετικά ερεθίσματα μετά την αποφοίτηση. Ενδεικτικά μπορούμε να αναφέρουμε ότι η απόκτηση γνώσεων σχετικά με το ρόλο και τις αρμοδιότητες του εκάστοτε επαγγελματία υγείας, επικοινωνιακών δεξιοτήτων και δεξιοτήτων διαχείρισης ομάδας, καθώς  και η παροχή ευκαιριών για συνύπαρξη και αλληλεπίδραση με φοιτητές άλλων σχολών επιστημών υγείας, αποτελούν μεθόδους και εκπαιδευτικά αποτελέσματα που έχουν τη δυνατότητα να βελτιώσουν τη συνεργασία του υγειονομικού προσωπικού και κατ’ επέκταση την ποιότητα της παρεχόμενης φροντίδας και περίθαλψης.

Η δύσκολη κατάσταση που ζούμε μας καλεί να επιβεβαιώσουμε κατά πόσο μπορούμε να σταθούμε με ειλικρίνεια σε όλα εκείνα που ορίζει το Σύνταγμά μας και όλες οι Διεθνείς Διατάξεις και Συστάσεις. Μας επιβεβαιώνει τη σημασία αναγνώρισης της προσφοράς του Υγειονομικού Προσωπικού σε εθνικό και διεθνές επίπεδο. Μας υπενθυμίζει πόσο σημαντική είναι η ενδυνάμωση του ανθρώπινου δυναμικού που εργάζεται στο χώρο της υγείας για τη θωράκιση των κοινωνιών και την επίτευξη όλων των στόχων που έχουν τεθεί για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη της ανθρωπότητας τα επόμενα χρόνια. 

Η ELSA Greece και η HelMSIC εύχονται σε όλους καλή δύναμη, υπομονή και κυρίως θετική σκέψη. Είναι μια ευκαιρία μέσω των συστάσεων των ειδικών να δείξουμε την αλληλεγγύη και την πραγματική μας συνεισφορά σε όλους εκείνους που πραγματικά το έχουν ανάγκη!

#world_health_day #Support_Nurses_and_Midwives

 

Πηγές

[1] https://www.researchgate.net/publication/340413176_COVID-19_and_Global_Human_Health_Resources
[2] 
Ruebling I, Pole D, Breitbach AP, et al. A comparison of student attitudes and perceptions before and after an introductory interprofessional education experience. J Interprof Care 2014;28:23-7
[3] Canadian Interprofessional Health Care Collaborative. A national interprofessional competency framework. February 2010. Available: www.cihc.ca/files/CIHC_IPCompetencies_Feb1210.pdf (accessed March 4, 2015)
[4] Bosch, B., & Mansell, H. (2015). Interprofessional collaboration in health care. Canadian Pharmacists Journal / Revue Des Pharmaciens Du Canada, 148(4), 176–179.
[5] https://www.who.int/
[6] https://www.un.org/sustainabledevelopment/blog/2019/12/universal-health-coverage-will-drive-progress-on-2030-development-agenda/universal-health-coverage-will-drive-progress-on-2030-development-agenda-2/)
[7] https://ec.europa.eu/international-partnerships/topics/universal-health-coverage_en
[8] https://www.uhc2030.org/
[9] https://www.uhcpartnership.net/
[10] https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/human-rights-and-health
[11] https://www.ohchr.org/Documents/Publications/Factsheet31.pdf