20 Ιουνίου | Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων

20 Ιουνίου | Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων 

Τουλάχιστον 79,5 εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο έχουν αναγκαστεί να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους.
26 εκατομμύρια από αυτούς είναι πρόσφυγες.
4,2 εκατομμύρια άτομα αυτή τη στιγμή ζητούν άσυλο σε κάποια χώρα του πλανήτη. 

Τι σημαίνει να είσαι πρόσφυγας;

Ως πρόσφυγας, σύμφωνα με τη Σύμβαση της Γενεύης το 1951 και το αντίστοιχο πρωτόκολλο του 1967, ορίζεται κάθε άνθρωπος που βρίσκεται εκτός του κράτους, του οποίου είναι πολίτης, εξαιτίας δικαιολογημένου φόβου ότι εκεί θα υποστεί διωγμούς ή θα τεθεί σε κίνδυνο για λόγους που αφορούν τη φυλή, το θρήσκευμα, τις πολιτικές του απόψεις ή επειδή ανήκει σε μια συγκεκριμένη κοινωνική ομάδα. Συμπληρωματικά, αυτό το άτομο είναι αδύνατο να εξασφαλίσει προστασία από τη χώρα του ή, εξαιτίας του φόβου αυτού, δεν επιθυμεί να τεθεί υπό την προστασία αυτής της χώρας.

Εξαιτίας της δίωξης που μπορεί να αντιμετωπίσει ένας πρόσφυγας, δικαιούται να προστατευθεί από μια εξαναγκαστική επιστροφή στη χώρα καταγωγής του (αρχή της μη επαναπροώθησης). Αυτό σημαίνει ότι η χώρα η οποία θα τον υποδεχθεί δεν μπορεί να τον αναγκάσει να επιστρέψει πάλι πίσω, αντίθετα είναι υποχρεωμένη να του παρέχει προστασία.

Τι είναι η διεθνής προστασία; 

Διεθνής προστασία, σύμφωνα με το νόμο, είναι το καθεστώς πρόσφυγα (δηλαδή η χορήγηση ασύλου) και το καθεστώς επικουρικής προστασίας. Το άσυλο είναι η προστασία που δίνεται από ένα κράτος σε άτομα που φεύγουν από τη χώρα τους, ή φοβούνται να επιστρέψουν σε αυτήν διότι διώκονται. Η χορήγηση ασύλου δεν αποτελεί πράξη φιλανθρωπίας αλλά υποχρέωση της χώρας με βάση τις διεθνείς συνθήκες και την ελληνική νομοθεσία.

Τι συνεπάγεται η παροχή ασύλου σε έναν πρόσφυγα; 

Στην Ελλάδα όσοι λαμβάνουν καθεστώς διεθνούς προστασίας έχουν δικαίωμα παραμονής στη χώρα για τρία χρόνια. Έχουν πρόσβαση στην παιδεία, τις υπηρεσίες υγείας, την αγορά εργασίας και την κοινωνική ασφάλιση. Στους αναγνωρισμένους πρόσφυγες οι αρμόδιες αρχές εκδίδουν ταξιδιωτικά έγγραφα, ενώ στους δικαιούχους επικουρικής προστασίας μπορούν να εκδοθούν ταξιδιωτικά έγγραφα εφόσον αυτοί αδυνατούν να εξασφαλίσουν εθνικό διαβατήριο, εκτός αν συντρέχουν επιτακτικοί λόγοι εθνικής ασφάλειας ή δημόσιας τάξης.

Ποια είναι η κατάσταση στην Ελλάδα; 

Στη χώρα μας οι προσφυγικές ροές από τη Μεσόγειο αλλά και από τα Βόρεια σύνορα της χώρας στον Έβρο συνεχίζονται με έναν αμείωτο ρυθμό τα τελευταία 4 χρόνια. Αυτή τη στιγμή στα Κέντρα Υποδοχής και Ταυτοποίησης των ελληνικών νησιών (Λέσβος, Χίος, Σάμος, Λέρος, Κως) βρίσκονται 30.565 κάτοικοι ενώ η συνολική χωρητικότητα αυτών των κέντρων δεν ξεπερνάει τα 6.095 άτομα. 

Τα προσφυγικά camps είναι υποδομές με ιδιαίτερα άσχημες συνθήκες διαβίωσης: πυκνοκατοικημένα, με κακές συνθήκες υγιεινής, ελάχιστο καθαρό νερό και μεταξύ άλλων και εξαιρετικά συχνά περιστατικά έμφυλης, ενδοοικογενειακής αλλά και φυλετικής βίας. 

Η πανδημία COVID-19 έκανε προφανή την ανάγκη αποσυμφόρησης αυτών των χώρων και της λήψης μέτρων για τη συστηματική αντιμετώπιση του προβλήματος στα Ελληνικά νησιά. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το προσφυγικό camp της Μόριας στη Λέσβο, όπου κατοικούν περίπου 20.000 άτομα ενώ είναι σχεδιασμένο για 3.000 κατοίκους, και όπου η κατάσταση είναι εδώ και αρκετούς μήνες έκρυθμη. Σε μια περίοδο που τα μέτρα προσωπικής υγιεινής έχουν περισσότερη σημασία από ποτέ, στο camp της Μόριας αναλογεί μια βρύση για το πλύσιμο των χεριών ανα 1.500 άτομα ενώ η τήρηση των αποστάσεων είναι πρακτικά αδύνατη καθώς σε πολλές σκηνές διαμένουν 2-3 οικογένειες μαζί. 

Παρακάτω μπορείς να δεις και το αντίστοιχο statement της IFMSA-International Federation of Medical Students’ Associations σχετικά με την διαχείριση των προσφύγων κατά την πανδημία του COVID-19 στην Ευρώπη. 

Η πρόσβαση στην Υγεία των προσφύγων στην Ελλάδα 

Σύμφωνα με την ισχύουσα ελληνική νομοθεσία (ΦΕΚ-908-Β-4-4-2016) οι προσφυγές δικαιούνται δωρεάν πρόσβαση στο Εθνικό Σύστημα Υγείας και ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. Αυτό ισχύει, είτε είναι κάτοχοι ασύλου είτε όχι, χωρίς μάλιστα να χρειάζονται εξέταση από καμία επιτροπή νοσοκομείου. Στην πράξη ωστόσο, η πρόσβαση στο ΕΣΥ δεν είναι τόσο απλή για τους πρόσφυγες.

Μέχρι και τον Νοέμβριο του 2019 και ενώ η νομοθεσία προέβλεπε την πρόσβαση στην Υγεία των προσφύγων, δεν είχαν γίνει κάποια πρακτικά βήματα για την έκδοση κάποιου αριθμού αντίστοιχου με το Α.Μ.Κ.Α που θα εξασφάλιζε στους πρόσφυγες την πρόσβαση τους σε περίθαλψη, με αποτέλεσμα η γραφειοκρατία και η έλλειψη οργανωμένης προσέγγισης του ζητήματος από το σύστημα Υγείας να τους στερούσε σημαντικά κομμάτια της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης. 

Σε νέα νομοθεσία από τον Νοέμβριο του 2019 αναφέρεται η εξασφάλιση της πρόσβασης στο σύστημα υγείας των προσφύγων μέσω της έκδοσης ενός Προσωρινός Αριθμός Ασφάλισης και Υγειονομικής Περίθαλψης Αλλοδαπού (Π.Α.Α.Υ.Π.Α.) που χορηγείται ταυτόχρονα με τον αριθμό του ειδικού δελτίου αιτήσαντος ασύλου, που εκδίδεται από την Υπηρεσία Ασύλου. Συγκεκριμένα το σύστημα αυτό είχε προγραμματιστεί να τεθεί σε λειτουργία τον Μάρτιο του 2019, αλλά η πανδημία του COVID-19 πάγωσε για ένα διάστημα τις αιτήσεις στην υπηρεσία Ασύλου, με αποτέλεσμα να καθυστερήσει χρονικά η διαδικασία. Δεν παύει παρόλα αυτά να είναι ένα θετικό βήμα στην αναγνώριση των αναγκών που υπάρχουν για την Πρόσβαση στην Υγεία και στην προσπάθεια επίλυσής τους. 

Η φετινή Παγκόσμια Ημέρα

Λόγω της πανδημίας του COVID-19 η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR) διοργανώνει τα events εορτασμού αυτής της Ημέρας online. Μπορείς να βρεις λοιπόν διάφορες ευκαιρίες εκπαίδευσης και ευαισθητοποίησης σχετικά με τους πρόσφυγες εδώ

Στα πλαίσια του θέματος της φετινής Παγκόσμιας Ημέρας “Every Action Counts” καλούμε όλους τους φοιτητές Ιατρικής να μοιραστούν αυτό το άρθρο ή οποιαδήποτε άλλη πρωτοβουλία αφορά τους πρόσφυγες στα Social Media τους χρησιμοποιώντας το #WithRefugees , αυξάνοντας έτσι το awareness γύρω από τις προκλήσεις και τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν καθημερινά οι πρόσφυγες αλλά και αναδεικνύοντας την ανάγκη που υπάρχει για ενότητα και αλληλεγγύη. 

 

Πηγές
[1] https://ifmsa.org/2020/05/12/statement/
[2] 
https://www.unhcr.org/refugeeday/
[3]
http://asylo.gov.gr/?page_id=410
[4] https://www.e-nomothesia.gr/kat-ygeia/nomos-4368-2016.html
[5] 
https://www.msf.org/urgent-evacuation-squalid-camps-greece-needed-over-covid-19-fears

Συγγραφή:
Άρτεμις Λάιου, Πανελλήνια Υπεύθυνη για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα & την Ειρήνη 2019/20